Ορχιδέα

Η Ορχιδέα είναι ένα καλλωπιστικό μονοκοτυλήδονο φυτό. Αποτελεί τη μεγαλύτερη οικογένεια των ανθοφόρων φυτών της τάξης των Αγγειοσπέρμων και αποτελείται από περίπου 30000 διαφορετικά είδη, αν όμως συμπεριλάβουμε τα υβρίδια που έχουν και συνεχίζουν να δημιουργούν οι ανθοκόμοι ανά τον κόσμο ο αριθμός τους πιθανότατα ξεπερνάει τις 200.000! Απαντώνται σε όλες τις ηπείρους με μόνη εξαίρεση την Ανταρκτική. Τα περίεργα λουλούδια τους φαίνονται τόσο περίπλοκα ενώ στην ουσία η κατασκευή τους είναι πολύ απλή. Τα άνθη αποτελούνται από 3 σέπαλα και 3 βασικά πέταλα, όπου το μεσαίο πέταλο διαφοροποιείται και παίρνει μία ιδιαίτερη μορφή που μοιάζει με χείλος. Μία ακόμη ιδιαιτερότητα της ορχιδέας είναι ότι δεν υπάρχουν αρσενικά και θηλυκά φυτά καθώς όλα τα αναπαραγωγικά όργανα συνυπάρχουν στο ίδιο φυτό. Το άρωμα των λουλουδιών έχει σκοπό να προσελκύσει τα έντομα που θα γονιμοποιήσουν το φυτό. Η φύση έχει δώσει στις ορχιδέες τη μοναδική δυνατότητα να ελέγχουν την ένταση του αρώματος των λουλουδιών τους. Κάποιες ποικιλίες γονιμοποιούνται αποκλειστικά και μόνο από τις πεταλούδες της νύχτας και γι' αυτό έχουν εντονότερο άρωμα κατά τη διάρκεια της νύχτας ενώ ένα επιπλέον πλεονέκτημα των λουλουδιών της είναι η μεγάλη τους διάρκεια. Οι ορχιδέες είναι επίφυτα, δηλαδή φυτά που αναπτύσσονται πάνω σε άλλα φυτά κάτι που αποτέλεσε την μεγαλύτερη δυσκολία των πρώτων που αποφάσισαν να καλλιεργήσουν ορχιδέες. Σήμερα πια, γνωρίζουμε ότι τα επίφυτα ζουν κολλημένα στα κλαδιά των δέντρων στα τροπικά δάση, στηριζόμενα με ένα ισχυρό ριζικό σύστημα το οποίο βρίσκεται εκτός χώματος εκτεθειμένο στον αέρα ενώ στο φυσικό τους περιβάλλον η κύρια πηγή νερού είναι βασικά η πρωινή υγρασία και κατόπιν οι βροχές ενώ τα πουλιά που πετούν και ξεκουράζονται στα κλαδιά των δένδρων παρέχουν άφθονα θρεπτικά συστατικά που παγιδεύονται στις ρίζες των επιφύτων. Οι ορχιδέες δεν αναπτύσσονται μόνο στα τροπικά δάση, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι. Αντίθετα, υπάρχουν ποικιλίες που αναπτύσσονται σε άγονα βραχώδη εδάφη (χρησιμοποιώντας τους βράχους ως στήριγμα, όπως ακριβώς τα κλαδιά των δέντρων), ενώ υπάρχουν ποικιλίες που ενδημούν σε λιβάδια, δάση κωνοφόρων και πλαγιές βουνών. Ενδημικά είδη ορχιδέας υπάρχουν και στη χώρα μας αλλά και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου όπως και σε κάθε άλλη γωνιά της γης. Ειδικότερα στην Ελλάδα συναντούμε συχνά την άνοιξη την ορχιδέα Μέλισσα (φωτογραφία), ανάμεσα σε άλλα αγριολούλουδα.

Γλυκάνισος

Ετήσιο καλλιεργούμενο φυτό με καταγωγή από τις χώρες της Ασίας και της Βόρειας Αφρικής. Έχει βλαστό όρθιο ύψους 50-80 εκ. με κατώτερα φύλλα απλά, τα μεσαία τρισχιδή και τα ανώτερα τρίβολα ή τρισχιδή με τμήματα γραμμοειδή. Άνθη λευκά ή λευκο-κιτρινωπά σε χαλαρό σκιάδιο με 6-12 ακτίνες. Καρποί ωοειδείς ή επιμήκεις 3-5 χιλ., τριχωτοί, έντονα αρωματικοί. Υπάρχουν 4 ποικιλίες, με καλύτερη την ισπανική λόγω του δυνατού αρώματός της. Ο γλυκάνισος δεν έχει καμιά σχέση με το "αστεροειδές άνισον" που είναι θάμνος καλλιεργούμενος στην Ιαπωνία - Κίνα και έχει αιθέριο έλαιο με την ίδια περίπου σύσταση.

Το κυριότερο συστατικό του αιθέριου ελαίου το οποίο εξάγεται από τα σπέρματα είναι η ανηθόλη. Σήμερα το αιθέριο έλαιο του γλυκάνισου θεωρείται διουριτικό, χωνευτικό, αποχρεμπτικό, σπασμολυτικό, γαλακτογόνο, τονωτικό και ισχυρό αντισφυσητικό. Απαιτείται προσοχή στη δοσολογία. Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι θεωρούσαν τον γλυκάνισο αφροδισιακό ("συνουσίαν παρορμά" σύμφωνα με τον Διοσκουρίδη -3,56) και πίστευαν ότι διατηρεί τη νεανικότητα και διώχνει τα κακά όνειρα όταν τοποθετηθεί κάτω από το μαξιλάρι τη νύχτα. Επίσης πίστευαν ότι για να είναι άνετο το ταξίδι, εκείνοι που ταξίδευαν σε μεγάλες αποστάσεις έπρεπε να πίνουν ποτά από γλυκάνισο. Ο Ιπποκράτης πίστευε ότι ο γλυκάνισος σταματούσε το φτάρνισμα και το χρησιμοποιούσε για τη δυσοσμία των γεννητικών οργάνων κ.α. Ο Διοσκουρίδης το συνιστούσε ως διουρητικό και εφιδρωτικό αλλά και ως φάρμακο εναντίον των πονοκεφάλων. Ο Πλίνος αναφέρει ότι οι γυναίκες που επρόκειτο να γεννήσουν, όταν μύριζαν γλυκάνισο είχαν εύκολο τοκετό.

Ο "ΑΝΙΣΙΤΗΣ ΟΙΝΟΣ": Στα Βυζαντινά χρόνια χρησιμοποιούσαν σπόρους γλυκάνισου για να φτιάχνουν τον "ανισίτη οίνο". Πίστευαν ότι "δυσουρίαν παύει και σπλάγχνα ωφελεί"

Το 17ο αιώνα ο Κρητικός καλόγερος Αγάπιος Λάνδος, που έγραψε ένα βιβλίο με γεωπονικές και διατροφικές συμβουλές, συνιστούσε στους αναγνώστες του να τρώνε μήλα ψημένα με ζαχαρωμένο γλυκάνισο. Πιστευε ότι έτσι γίνονταν πιο υγιεινά!

Βασιλικός

Φυτό ποώδες μονοετές καλλωπιστικό, πολύ δημοφιλές στην Ελλάδα με φύλλα ελλειπτικά και ωοειδή και άνθη άσπρα που σχηματίζουν στάχεις στις κορφές των βλαστών. Υπάρχουν δεκάδες ποικιλίες με διαφορές στο μέγεθος και στο χρώμα του φυλλώματος. Το φυτό το βρίσκουμε σε όλη την Ελλάδα σαν καλλιεργούμενο στους κήπους και στις γλάστρες των σπιτιών για την καλλωπιστική του αξία. Ανθίζει από την άνοιξη μέχρι το καλοκαίρι ανάλογα με την εποχή σποράς. Ο βασιλικός κατάγεται από την Ινδία όπου ήταν ιερό φυτό αφιερωμένο στον Κρίσνα και τον Βισνού. Ωστόσο από την αρχαιότητα μεταφέρθηκε στην Ευρώπη όπου έγινε πολύ δημοφιλής στην λεκάνη της Μεσογείου. Είναι φυτό που ανήκει στο γένος ώκιμου της οικογένειας των χειλανθών, με μυρωδάτα φύλλα, γλυκός, με δριμεία γεύση, ελαφρός, πικρός και ξηρός. Συναντιέται σε πολλές ποικιλίες, όπως π.χ. πλατύφυλλος, σγουρός, μικρόφυλλος, σαραντάφυλλος κλπ. Είναι φυτό μονοετές με λεία, λίγο κυρτά πράσινα ή κόκκινα και μικρά λευκά λουλούδια το καλοκαίρι, τα οποία δίνουν μικρούς, μαύρους σπόρους. Περιλαμβάνει πολλά είδη, αλλά στην Ελλάδα καλλιεργούνται ο βασιλικός ο πλατύφυλλος, ο κατσαρός, ο μεγαλόφυλλος και ο μελανόφυλλος.

Χρησιμοποιείται από την αρχαιότητα στη λαϊκή ιατρική. Oι έλληνες και οι ρωμαίοι μασούσαν φύλλα βασιλικού ως ηρεμιστικό και τον χρησιμοποιούσαν ως αφέψημα κατά των πεπτικών διαταραχών. Tον χορηγούσαν τόσο ως αποχρεμπτικό, όσο και ως καθαρτικό. Στην Ευρώπη του 16ου αιώνα, έγχυμα βασιλικού ήταν σύνηθες φάρμακο κατά του καταρράκτη. Ακόμη, αποξήραιναν το βοτάνι και το κονιοποιούσαν, καθώς θεωρούσαν την πρέζα βασιλικού ιδανική για τον ερεθισμένο βλεννογόνο της μύτης και την ανακούφιση από τις ημικρανίες. Ορισμένοι γιατροί της εποχής υποστήριζαν πως ο βασιλικός ήταν κατάλληλος για την ανύψωση του ηθικού και ότι καθαρίζει από το μυαλό.

Το όνομά του προέρχεται από τη λέξη "βασιλεύς" και φανερώνει την εκτίμηση που έτρεφαν για αυτόν οι αρχαίοι λαοί. Ο βασιλικός που κατάγεται από την Ινδία θεωρείται από τους Ινδούς ιερός, και καλλιεργείται έξω από τους ναούς. Επίσης καλλιεργείται και στην Βρετανία από τον 16ο αιώνα. Στην Ελλάδα θεωρείται επίσης ιερό και κανένα δεν έχει αγαπηθεί τόσο πολύ από τον λαό, γιατί κατά την παράδοση φύτρωσε στο μέρος που είχε ταφεί ο Τίμιος Σταυρός, και με το άρωμά του οδήγησε την Αγία Ελένη στην ανακάλυψή του. Ο λαός τον ύμνησε με πολλά δημοτικά τραγούδια και παροιμίες. Μερικοί λαοί τον συνδέουν με το μίσος και την ατυχία, ενώ άλλοι τον θεωρούν σημείο αγάπης.

Χαμομήλι

Η μονοετής πόα, (Ματρικάρια το χαμαίμηλον) της οικογένειας των Συνθέ­των, είναι φυτό αρωματικό και φαρμακευτικό, ύψους μέχρι 35 εκατοστά, με λείο βλαστό, πολύκλαδο και όρθιο. Τα φύλλα είναι φτεροσχιδή και τα άνθη έχουν ασπροκίτρινα ακραία κεφάλια. Αυτοφύεται σε χέρσα και καλλιεργη­μένα μέρη και η άνθηση που αρχίζει τον Απρίλιο διαρκεί μέχρι και τον Ιούνιο. Μία από τις κοινές του ονομασίες, «βοτάνι της ταπεινοφροσύνης», αναφέ­ρεται στην ιδιότητά του να θεριεύει όταν πατηθεί. Η χριστιανική παράδοση έχει αφιερώσει το χαμομήλι στον Άγιο Γεώργιο, προφανώς γιατί ανθίζει κοντά στην γιορτή του (23 Απριλίου).

Οι θεραπευτικές δυνάμεις του χαμομηλιού προστατεύουν τον άν­θρωπο από την αυγή του πολιτισμού. Οι Αιγύπτιοι ιερείς το θεωρούσαν ιερό. Το χρησιμοποιούσαν για να θεραπεύσουν το ρίγος, τον πυρετό, το κρυολό­γημα, τους περισσότερους πόνους, καθώς και γυναικολογικές παθήσεις. Οι Ρωμαίοι το θεωρούσαν αντίδοτο στο δάγκωμα του φιδιού. Χάρη στις κατα­πραϋντικές του ιδιότητες, το αφέψημα του βοτάνου χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση της υστερίας, της αϋπνίας, των πεπτικών διαταραχών, της κατάθλιψης. Στα τέλη του 19ου αιώνα χορηγούνταν ως υποκατάστατο του κινίνου κατά της ελονοσίας και θεωρούνταν ωφέλιμο για τους πάσχο­ντες από φυματίωση να κάθονται κοντά σε παρτέρια με χαμομήλι και να ανα­πνέουν το άρωμά του. Κάπνιζαν ή ρουφούσαν τα τριμμένα φύλλα του φυτού ως θεραπεία της αϋπνίας και του άσθματος. Όταν το βοτάνι εισήχθη στη Βό­ρεια Αμερική, χρησιμοποιήθηκε ως κατάπλασμα στις πληγές για την αποφυγή της γάγγραινας.

Ποικιλίες του χαμομηλιού καλλιεργούνται, γιατί το αφέψημά του έχει κατα­πραϋντικές και θεραπευτικές, στις τοπικές φλογώσεις, ιδιότητες. Τα άνθη επίσης θεωρούνται αντιπυρετικά, χολαγωγά, σιελογόνα, εμμηναγωγά, σπα­σμολυτικά, αντιαλλεργικά, επουλωτικά, καταπραϋντικά των νεύρων, αερα­γωγά, ορεκτικά. Χάρη στο γλυκό του άρωμα, το χαμομήλι ήταν ένα από τα πιο αγαπητά βότανα για τον αρωματισμό του σπιτιού και των χώρων γαμή­λιων συνεστιάσεων. Επιπλέον, σε πολλές χώρες το έβραζαν μαζί με φλούδα πορτοκαλιού και χρησιμοποιούσαν το αρωματισμένο νερό για τον καθαρισμό του προσώπου και του σώματος. Έχει συστηματικά χρησιμοποιηθεί για να «ανοίξει» το χρώμα των μαλλιών και να τους προσδώσει λάμψη. Επίσης, θεω­ρούνταν ότι προστατεύει από το κακό.

«Το άγριο χαμομήλι είναι μικρό, αλλά έν­δοξο λουλούδι. Σπάνια προβάλλει το κεφάλι, κι όμως πυργώνεται σαν γιγάντιο κάστρο, αναγκάζοντας τον ύπουλο πυρετό να υποχωρήσει…» Άμπρααμ Κό­ουλυ, συγγραφέας , 17ος αιώνας.

Σχετικό υλικό: Συνταγές

Για πλύσεις στο μάτι που έχει κριθαράκι, χρησιμοποιήστε διηθημένο, κρύο αφέψημα χαμομηλιού.

Για μάτια που λάμπουν:

2-3 κουταλάκια άνθη χαμομηλιού

600 ml βραστό νερό

Ρίξτε το νερό στα λουλούδια και αφήστε το να κρυώσει. Ρίξτε το αφέψημα στην παγοθήκη και παγώστε το. Όποτε τα μάτια σας είναι κουρασμένα, παίρνετε ένα παγάκι και το περνάτε απαλά γύρω από τις οφθαλμικές κόγχες, από τα βλέφαρα και τα φρύδια.

Βυθίστε μερικά σακουλάκια χαμομηλιού σε βραστό νερό και πάρετε βαθιές εισπνοές των υδρατμών, για να ανακουφιστείτε από την αλλεργική οξεία ρινίτιδα, την επιπεφυκίτιδα ή τη βουλωμένη μύτη.

Καταπολέμηση του στρες:

Αν έχετε πρόβλημα στον ύπνο μετά από μια κουραστική μέρα, προμηθευτείτε μια απλή (και χαμηλού κόστους) συσκευή αρωματοθεραπείας και "κάψτε" ένα μείγμα αποσταγμάτων από 3 σταγόνες λεβάντα, 3 σταγόνες χαμομήλι και 3 σταγόνες λεμόνι. Η υπέροχη μυρωδιά του μείγματος θα σας ηρεμήσει, θα διώξει το στρες και έτσι θα απολαύσετε έναν αδιατάραχτο ύπνο που θα σας αναζωογονήσει.

Αναζωογονητική μάσκα προσώπου:

Για να διαγράψετε τα σημάδια του προσώπου μετά από μια κουραστική μέρα, βράστε για λίγη ώρα μια κουταλιά αποξηραμένο χαμομήλι σε μια μικρή κατσαρόλα με λίγο νερό, προσθέστε λίγο γιαούρτι και ανακατέψτε καλά. Απλώστε το μείγμα στο πρόσωπο σας και θα δείτε ότι οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες του χαμομη­λιού θα "ηρεμήσουν" το δέρμα και θα αναζωογονήσουν τα κουρασμένα μάτια σας.

Ενυδάτωση και περιποίηση σώματος:

Ο συνδυασμός από γάλα και χαμομήλι θα ενυδατώσει και θα περιποιηθεί το δέρμα σας. Αφήστε για 15 λεπτά, 5 φακελάκια ρόφημα χαμομήλι σε μισό λίτρο καυτό νερό. Προσθέστε μισό λίτρο γάλα και ρίξτε το μείγμα στο νερό της μπανιέρας σας. Το γάλα θα ενυδατώσει το δέρμα σας και το χαμομήλι θα το κάνει ακόμα πιο απαλό.